29 ΜΑΪΟΥ 1453

ΟΙ ΚΡΗΤΕΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

του Βασίλη Λάμπογλου*

Σαν σε φέρουν τα ζάλα σου στα ανατολικότερα τηs επαρχίαs Σφακίων και σε υψόμετρο 750 μέτρων στο ανυπότακτο και μαρτυρικό χωριό Καλλικράτηs, στην είσοδο του χωριού ανταμωνεις μια μαρμάρινη πλάκα που μαρτυρεί την ονομασία του χωριού.

Από αυτό το χωριό (που έφερε το όνομα πολύ πριν) ο Μανούσος Καλλικράτης αρχηγός σώματος 1500 εθελοντών τον Μάρτη του 1453 ξεκίνησε να βοηθήσει στην άμυνα της Πόλης.

Ενα ολιγοσέλιδο χειρόγραφο του 1460-Κώδικαs τηs μονήs Αγκάθου - βρίσκεται στη βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Βατοπεδίου Αγίου Όρους και συντάχθηκε με βάση τις διηγήσεις ενός εκ των διασωθέντων Κρητικών, του Πέτρου Κάρχα ή Γραμματικό μας αποκαλύπτει.

Σύμφωνα, λοιπόν, με το χειρόγραφο αυτό, το τελευταίο δεκαήμερο του Μάρτη του 1453 χίλιοι πεντακόσιοι Κρήτες εθελοντές ξεκίνησαν με πέντε καράβια με σκοπό την ενίσχυση της άμυνας της Κωνσταντινούπολης.

Αρχηγός τους ήταν ο 80χρονοs Δρογγαριοs Μανούσος Καλλικράτης από τα Σφακιά, ιδιοκτήτης των τριών καραβιών και καπετάνιος του ενός.

Στα άλλα δύο καράβια του καπετάνιοι ήταν ο Γρηγόρης Βατσιανός Μανάκης από τ' Ασκύφου Σφακίων και ο Πέτρος Κάρχας από την Κυδωνία, γνωστός και με το παρανόμι Γραμματικός.

Το τέταρτο καράβι ανήκε στον Ανδρέα Μακρή από το Ρέθυμνο και είχε κυβερνήτη τον ίδιο και στο πέμπτο, ιδιοκτησίας του καπετάν Νικόλα του Στειακού, τη διοίκηση ανέλαβε ο Παυλής Καματερός από την Κίσσαμο. 

Όταν έφτασαν οι Κρήτες στα Δαρδανέλια βομβαρδίστηκαν από τους Τούρκους με ελάχιστες απώλειες, ενώ σε επόμενη ναυμαχία πλέον των 10 ωρών πνίγηκαν χίλιοι Τούρκοι (12 γιουρούσια )ενώ και οι Κρητικοί έχασαν 600 άνδρες.

Αποβιβαζόμενοι στην Πόλη(τέλη Μαρτίου) επάνδρωσαν 3 πύργους (του Λέοντος, την Ωραία Πύλη και του Αλεξίου στο τείχος του Λεοντιου), από τους 112 που υπήρχαν συνολικά στα προστατευτικά τείχη της.

Και ενώ όλη η Πόλη είχε αλωθεί,οι Κρήτες του 80χρονου Καλλικράτη αρνόντουσαν να παραδοθούν ευρισκόμενοι στουs τρεις πύργους τηs είσοδου του Κερατίου παρά τις αλλεπάλληλες προσπάθειές των Οθωμανών που δεν κατόρθωναν να εκπορθήσουν τους πύργους .

Οι ανώτεροι αξιωματικοί του σουλτάνου, εντυπωσιασμένοι από την παλικαριά των τελευταίων ζωντανών υπερασπιστών της Πόλης, έστειλαν δύο πασάδεs με λευκή σημαία ,προτεινονταs παράδοση υπό τους δικούς τους όρους.

Εκείνοι δέχτηκαν να παραδοθούν υπό τον όρο να τους επιτραπεί να φύγουν χωρίς να πειραχτούν, με όλα τους τα υπάρχοντα και άρματα και με τιμή.

Οι ηγέτες των Οθωμανών, που εκτίμησαν τη γενναιότητα και που βεβαίως το μόνο που τουs ένοιαζε ήταν το ''πλιάτσικο'' διαρκείας, δέχτηκαν τουs όρουs αποχώρησης.

Οι Κρήτες, συντεταγμένοι και με την υπερηφάνεια εκείνου που δεν ηττήθηκε από υπέρτερους εχθρούς, μπήκαν στα δύο πλοία τους που ήταν αγκυροβολημένα κοντά στα κάστρα και αναχώρησαν για τη Μεγαλόνησο . Στα ταξίδι της επιστροφής ένα απο καράβια ναυάγησε στο Αγιο όρος εξ' ου και η ύπαρξη του χειρόγραφου.

Όταν τελικά το πλοίο των 170 ηρώων Κρητικών φθάνει στη Σούδα και μεταφέρει τα θλιβερά νέα της Άλωσης πέφτει μεγάλο πένθος σε όλη την Κρήτη. 

Η υποδοχή τους παρά τα άσχημα νέα γίνεται με ενθουσιασμό.

Θρυλείται, ότι στις εκδηλώσεις υποδοχής χόρεψαν για πρώτη φορά τον χορό που είναι γνωστός με το όνομα Χανιώτικος Συρτός, ο «βασιλιάς» των κρητικών χορών, περικλείονταs ταυτόχρονα τα συναισθήματα τηs χαράs τηs επιστροφήs με την οδύνη τηs απώλειαs τηs Πόληs των Πόλεων.

Κατά τη λαϊκή παράδοση, η παλαιότερη μελωδία του χανιώτικου, «ο πρώτος», δημιουργήθηκε με βάση δύο μελωδίες που είχαν συνθέσει οι Κρήτες μαχητές της Κωνσταντινούπολης.

Η εικόνα της Παναγίας από την Αγιά Σοφιά- το δώρο που χάρισε ο τελευταίος Αυτοκράτορας του Βυζαντίου στους Κρήτες κατά την άφιξη τους στην Πόλη- ,του ευαγγελιστή Λουκά που σήμερα βρίσκεται στην Ευαγγελίστρια του Φρε στον Αποκόρωνα, είναι ''ενθύμιο'' των μαχητών (υπό του Καλλικράτη)απο τον Αποκόρωνα .

Και τέλοs σύμφωνα με την παράδοση, τα μαντήλια στην Κρήτη μετά την είδηση της άλωσης, βάφτηκαν μαύρα και μπήκαν κρόσσια, συμβολίζοντας τα δάκρυα των Κρητών για την απώλεια της Πόλης.

………………………………….

*Ο Βασίλης Λάμπογλου είναι οικονομικός αναλυτής.