Μαρτυρια του ανθρώπινου μεγαλείου

Η ΕΞΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ 

Η Έξοδος του Μεσολογγίου, 1853, Θεόδωρος Βρυζάκης

Η Έξοδος αποφασίστηκε στο συμβούλιο της 8ης Απριλίου του 1826, ημέρα Πέμπτη προ της Κυριακής των Βαΐων. Την ίδια εκείνη ημερομηνία, την 8η Απριλίου του 1798, κατά ευλογημένη σύμπτωση, είχε γεννηθεί ο άνθρωπος που ύμνησε τους Ελεύθερους Πολιορκημένους και απαθανάτισε την ιερή μνήμη τους στους αιώνες, ο Διονύσιος Σολωμός.

Στο συμβούλιο αυτό, η εκκλησιαστική, στρατιωτική και πολιτική ηγεσία της πολιορκημένης πόλης, εκφράζοντας την ολότητα των Ελεύθερων Πολιορκημένων και αφού συνειδητοποίησε πως ήταν πλέον ανθρωπίνως αδύνατον να συνεχιστεί ο αγώνας για την υπεράσπισή της, αποφάσισε ομόφωνα η πόλη να μην παραδοθεί αλλά να συνεχίσει να μάχεται, με έναν τρόπο όμως εντελώς άγνωστο ως τότε και ολωσδιόλου απρόβλεπτο. Αποφάσισε την Έξοδο.

Η Απόφαση της Εξόδου αποτελεί, ίσως, τη σημαντικότερη διατύπωση της εθνικής και πολιτικής ιστορικής αυτοσυνειδησίας του Ελληνισμού, το κορυφαίο γραπτό μνημείο του Αγώνα υπέρ Πίστεως και Πατρίδος.

Έκτοτε, έχει καταστεί πανανθρώπινη διακήρυξη αγωνιστικότητας, ηρωισμού, θυσιαστικού πνεύματος και ελευθεροφροσύνης, αιώνιο και πανανθρώπινο κληροδότημα των Ελεύθερων Πολιορκημένων.

Η Απόφαση της Εξόδου

Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολλογγίου,
 Ευγένιος Ντελακρουά

Εν ονόματι της Αγίας Τριάδος

Βλέποντες τον εαυτόν μας, το στράτευμα και τους πολίτας εν γένει μικρούς και μεγάλους παρ΄ ελπίδαν  υστερημένους από όλα τα κατεπείγοντα αναγκαία της ζωής πρό 40 ημέρας και ότι εκπληρώσαμεν τά χρέη μας ως πιστοί στρατιώται της πατρίδος εις την στενήν πολιορκίαν ταύτην και ότι, εάν μίαν ημέραν υπομείνωμεν περισσότερον, θέλομεν αποθάνει όρθιοι εις τούς δρόμους όλοι.

Θεωρούντες εκ του άλλου ότι μας εξέλιπεν κάθε ελπίς βοηθείας καί προμηθείας, τόσον από την θάλασσαν καθώς και από την ξηράν ώστε να δυνηθώμεν να βαστάξωμεν, ενώ ευρισκόμεθα νικηταί του εχθρού, αποφασίσαμεν ομοφώνως: 

Η έξοδός μας να γίνη βράδυ εις τας δύο ώρας της νυκτός 10 Απριλίου, ημέρα Σάββατον καί ξημερώνοντας των Βαΐων , κατά το εξής σχέδιον,ή έλθη ή δεν έλθη βοήθεια:

Α΄. – Όλοι οι Οπλαρχηγοί οι από την Δάμπιαν του Στορνάρη έως εις την Δάμπιαν του Μακρή, με τους υπό την οδηγίαν των,

μία κολώνα, νά ριχθούν εις την δάμπιαν του εχθρού εις την ακρογιαλιάν, εις το δεξιόν. Η σημαία του στρατηγού Νότη Βότζιαρη θέλει μείνει ανοικτή, ως οδηγός του σώματος τούτου. Ο Στρατηγός Μακρής να την συνοδεύση μέ ειδήμονες, όπου γνωρίζουν τον τόπον.

Johann Lorenz II Rugendas (1775-1826) (σχεδιαστής) Σκηνή
από την πολιορκία του Μεσολογγίου,
Μάιος 1825 - Επιχρωματισμένη ακουατίντα, Μουσείο Μπενάκη

Β΄. – Όλοι οι Οπλαρχηγοί οι από την Δάμπιαν του Στρατηγού Μακρή έως εις την Μαρμαρούν μέ τούς υπό τήν οδηγίαν των,

μια κολώνα όλοι, να ριχθούν εις τον προμαχώνα αριστερά κατά των εχθρών. Ο Στρατηγός Μακρής, με την σημαίαν του ανοικτήν,

θέλει είναι ο οδηγός του σώματος τούτου, αριστερά.

Γ΄. – Διά να μη μπερδευθή το Στράτευμα με ταις φαμελλιαίς, δίδεται το γεφύρι της Δάμπιας του Στορνάρη, και όλοι οι φαμελλίται, εντόπιοι και ξένοι, να ταις συνοδεύσουν και να διαβούν απ’ εκεί. Τα δύο γεφύρια είναι το μεν δια την δεξιάν κολώναν

 και το της Λουνέττας δια την αριστεράν.

Δ΄. – Κάθε οπλαρχηγός νά σηκώνη τούς στρατιώτας του ανά έναν από τον προμαχώνα του, ώστε ο τόπος να μείνη εύκαιρος

έως εις την ύστερην ώραν.

Ε΄. – Οι από την Μαρμαρούν, άμα σκοτειδιάση, να τραβηχθούν από ένας-ένας και να σταθούν εις την Δάμπιαν του Χορμόβα.

Μεσολογγίτισσα μητέρα με το παιδί της στην
Εξοδο, Pietro Narducci (1837)

ΣΤ΄. – Ο Τζιαβέλας, με όλον το Βοηθητικόν σώμα, να μείνη οπισθοφυλακή∙ αυτός μέ όλους θέλει περιέλθει όλον τον γύρον

του Φρουρίου να δώση την είδησιν εις όλους και να τους πάρη μαζί του.

Ζ΄. –To σώμα της Κλείσοβας, οδηγούμενον από τους Οπλαρχηγούς του, να εξέλθη με τα πλοιάρια εις την μίαν της νυκτός, σιγανά,

και άμα φθάση εις την ξηράν να σταθή έως εις τας δύο ώρας, όπου θα γίνη το κίνημα απ’ εδώ, να κινηθή καί αυτό.

Η΄. –Ο τόπος, το σημείον της διευθύνσεώς μας, θέλει είναι ο Αγιος Σιμεός. Οι οδηγοί θέλουν προσέχει να συγκεντρωθούμεν εκεί όλοι.

Θ΄. – Οι λαγουμτζήδες να βάλουν εις τα φυτίλια φωτιά, λογαριάζοντες να βαστάξουν μετά την έξοδόν μας μία ώρα επέκεινα.

Το ίδιον να οδηγηθούν και οι εις τας πυριτοθήκας ευρισκόμενοι ασθενείς και χωλοί. Ηξεύρομεν όλοι τον Καψάλην.

Ι΄. –Επειδή θα πληγωθούν και πολλοί εξ ημών εις τον δρόμον, κάθε σύνδροφος χρεωστεί να τον βοηθη και να παίρνη και τ΄ άρματά του, και εάν δεν είναι εκ του ιδίου σώματος.

ΙΑ΄. – Απαγορεύεται αυστηρώς κανένας να μη αρπάξη άρμα συνδρόφου του εις τον δρόμον, πληγωμένου ή αδυνάτου,

αργυρούν ή σιδηρούν καί φύγη. Όπου φανή τοιούτος, μετά την σωτηρίαν μας θέλει δίδει το πράγμα οπίσω και 

θέλει θεωρείσθαι ως προδότης.

Πίνακας του Παναγιώτη Ζωγράφου σε σκέψεις
του Ι. Μακρυγιάννη (1836-1839) 

ΙΒ΄. – Οι φαμελλίται όλοι, άμα προκαταλάβουν τούς δύο προμαχώνας αι άλλαι δύο κολώναις, θέλουν κινηθή αμέσως,

ώστε να περιστοιχισθούν από την οπισθοφυλακήν.

ΙΓ΄. – Κανένας να μη ομιλήση ή φωνάξη την ώραν της εξόδου μας, έως ότου να πέση το δουφέκι εις το ορδί του Κιουταχή από

την βοήθειαν όπου περιμένομεν και εάν, κατά δυστυχίαν, δεν έλθουν βοήθειαν οι όπισθεν, πάλιν θέλουν κινηθή αμέσως,

όταν κινηθούν αι σημαίαι.

ΙΔ΄. –Όσοι των αδυνάτων και πληγωμένων επιθυμούν να εξέλθουν και δύνανται, να ειδοποιηθούν από τα σώματά των τούτο.

ΙΕ΄. –Τα μικρά παιδιά όλα να τα ποτίσουν αφιόνι οι γονείς, άμα σκοτειδιάση.

ΙΣΤ΄. –Το μυστικόν θέλει το έχομεν: «Καστρινοί και Λογγίσιοι».

ΙΖ΄. –Δια να ειδοποιηθούν όλοι οι Αξιωματικοί το σχέδιον, επιφορτίζεται ο Νικόλας Κασομούλης, γραμματεύς του Στορνάρη, να περιέλθη από τώρα να τους το διαβάση, ιδιαιτέρως εις τον καθέναν. Εάν δε, εις αυτό το διάστημα, έξαφνα φανή ο στόλος μας, πολεμών καί νικών νά μείνωμεν έως ότου ανταποκριθούμεν.

Εν Μισολογγίω 10 Απριλίου 1826

Την 12η Απριλίου 1826, δυο μόλις μέρες μετά την Έξοδο, η επιστολή των οπλαρχηγών της,  όσων διασώθηκαν την «νύχτα που την τρέμει ο λογισμός», προς την Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδος, σε δυο προτάσεις διατρανώνει τη μοναδική και ταυτόχρονα κορυφαία θέση της Εξόδου των Ελεύθερων Πολιορκημένων στην Ιστορία της Ανθρωπότητας:

«….απεφασίσαμεν να εβγούμεν με έξοδον με τα σπαθιά εις τας χείρας, να εβγάλωμεν και όλον το αδύνατον μέλος, και όποιος γλυτώση. Πράγμα οπού δεν έγινε ποτέ εις τον κόσμον! ….»

Η Έξοδος υπήρξε έργο ανθρώπων που δεν αναγκάστηκαν αλλά αποφάσισαν ομόφωνα, που δεν παραδόθηκαν αλλά εξόρμησαν με τα σπαθιά στα χέρια, που δεν θυσίασαν τους αδύναμους για να διασωθούν αλλά θυσιάστηκαν για χάρη τους, «πράγμα οπού δεν έγινε ποτέ εις τον κόσμον». Πράγματι, οι άνθρωποι δεν είχαν κατορθώσει κάτι τέτοιο ως εκείνη τη νύχτα, κατά την οποία οι Πολιορκημένοι, υπερβαίνοντας τα ανθρώπινα μέτρα, έμειναν για πάντα Ελεύθεροι.

Το τέλος του Μεσολογγίου, Alexis Nicholas Perignon

Η λάμψη που εξέπεμψε η Έξοδος, ενώ λογικά θα απέβαινε εκτυφλωτική όπως κάθε τεράστια λάμψη, φώτισε τα μάτια και την καρδιά των ανθρώπων της εποχής της με έναν τρόπο αναπάντεχο, καταύγασε ως τα τρίσβαθα τη διάνοια και την ψυχή τους και αποτέλεσε και για εκείνους μια προσωπική απελευθέρωση.

Η Έξοδος δόνησε αδιόρατα μιαν ευαίσθητη χορδή, βαθιά κρυμμένη και  ξεχασμένη, λανθάνουσα αλλά ζωντανή, ακόμη και σε εκείνους που είχαν ήδη συνταχθεί ενάντιοι. Ένας απ´αυτούς, εκείνος που είχε πρωτοστατήσει στην κατάπνιξη της Ελληνικής Επανάστασης, αποτιμώντας ψυχρά την απόλυτη επικράτηση των Ελεύθερων Πολιορκημένων, εκών άκων, λέγεται ότι ομολόγησε την ήττα του και την αδυναμία του να στηρίζει πλέον την φρικτή τυραννία: «….δυστυχώς, εμεσολάβησε το Μεσολόγγι.»

Η Έξοδος του Μεσολογγίου του Σπύρου Παπανικολάου

Πολλοί τότε, όταν δέχτηκαν το μήνυμα που έστειλε το Μεσολόγγι, εμπνεύστηκαν, προσπάθησαν και κατόρθωσαν τη δική τους Έξοδο, διέφυγαν από την ασφυκτική πολιορκία του συμφέροντος, της αδιαφορίας, της απανθρωπιάς, της ιδεολογίας, της μοιρολατρίας, της συμμόρφωσης, της υποταγής και συντάχθηκαν, κατά τη δύναμή τους, στο πλευρό της Επανάστασης. Αν, μέχρι την Έξοδο, απλώς πληροφορούνταν τα της Επανάστασης, συγκινούνταν, αναρωτιούνταν, προβληματίζονταν, τώρα πλέον έμαθαν, συγκλονίστηκαν, διερωτήθηκαν, ταυτίστηκαν.

Αυτοί οι λίγοι, Ευρωπαίοι και όχι μόνον, που ως τότε αγωνίζονταν μαζί με τους Έλληνες έγιναν πλέον πανστρατιά, όλοι αυτοί οι μέχρι τότε απλώς συνάνθρωποι έγιναν Φιλέλληνες, μάλλον Συνέλληνες. Η Ελληνική Επανάσταση έγινε πανανθρώπινη.

Σήμερα, «κάθε ελεύθερος άνθρωπος είναι δημότης Μεσολογγίου».

Η ανατίναξη του Χρήστου Καψάλη, Θεόδωρος Βρυζάκης

Γι᾽ αυτό, το Μεσολόγγι, η Ιερή Πόλη της Ελευθερίας, είναι ο πολυπληθέστερος Δήμος της υφηλίου.

2026. Δύο αιώνες από την Έξοδο του Μεσολογγίου μοναδικό γεγονός στην ιστορία της ανθρωπότητας

Δύο αιώνες μετά, η Έξοδος του Μεσολογγίου στέκει ζωντανή στη μνήμη και τη συνείδηση του Ελληνισμού και της ανθρωπότητας, ως ένα γεγονός που υπερβαίνει τα όρια της ιστορίας και αγγίζει τα όρια του συμβολισμού. Δεν αποτελεί απλώς μια κορυφαία στιγμή του Αγώνα της Ελληνικής Ανεξαρτησίας, αλλά μια διαχρονική μαρτυρία του ανθρώπινου μεγαλείου απέναντι στην απόγνωση, της ελευθερίας απέναντι στην υποταγή.

ΠΗΓΗ: Δήμος ιεράς πόλης Μεσολογγίου