Να προχωρήσει ως άνθρωπος

Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

του Αρχιμανδρίτη  Δρ. Μιχαήλ Κανέλου*

Η εορτή του Αγίου Πνεύματος είναι μία από τις πιο βαθιές και φωτεινές εορτές της Εκκλησίας μας. Την επομένη της Πεντηκοστής, η Εκκλησία τιμά ιδιαίτερα το Άγιο Πνεύμα, το τρίτο Πρόσωπο της Αγίας Τριάδος, το οποίο «όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας». Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη έννοια ούτε για μια απρόσωπη δύναμη. Το Άγιο Πνεύμα είναι ο ίδιος ο Θεός, που φωτίζει, παρηγορεί, ενισχύει, καθαρίζει, εμπνέει και οδηγεί τον άνθρωπο στην αλήθεια.

Η Πεντηκοστή ήταν η ημέρα κατά την οποία οι Απόστολοι, άνθρωποι απλοί, φοβισμένοι και αδύναμοι, έλαβαν τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και μεταμορφώθηκαν. Από κλεισμένοι «διά τον φόβον» έγιναν κήρυκες της αλήθειας. Από μαθητές που δυσκολεύονταν να κατανοήσουν πλήρως το έργο του Χριστού, έγιναν διδάσκαλοι της οικουμένης. Αυτή η μεταμόρφωση έχει πολλά να πει και στη σημερινή σχολική πραγματικότητα, στους μαθητές, στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς, σε όλους όσοι αγωνίζονται μέσα στον χώρο της παιδείας.

Διότι η παιδεία δεν είναι απλώς μετάδοση γνώσεων. Δεν είναι μόνο βιβλία, εξετάσεις, βαθμοί, προγράμματα και υποχρεώσεις. Όλα αυτά είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκούν. Η αληθινή παιδεία σύμφωνα με τους Πατέρες της Εκκλησίας είναι καλλιέργεια ψυχής. Είναι η προσπάθεια να γίνει ο άνθρωπος πιο ώριμος, ελεύθερος, υπεύθυνος, και φωτεινός. Να μάθει όχι μόνο να απαντά σωστά σε ερωτήσεις, αλλά και να στέκεται σωστά απέναντι στη ζωή. Να αποκτά γνώσεις, αλλά και ήθος. Να έχει επιτυχίες, αλλά και ταπείνωση. Να ξεπερνά δυσκολίες, χωρίς να χάνει την ελπίδα του.

Στη σχολική ζωή τα παιδιά συναντούν πολλές δοκιμασίες. Ιδιαίτερα στην περίοδο των εξετάσεων, το άγχος συχνά γίνεται μεγάλο. Οι μαθητές αισθάνονται ότι κρίνονται, ότι πρέπει να αποδείξουν την αξία τους, ότι ένα γραπτό ή ένας βαθμός μπορεί να καθορίσει το μέλλον τους. Άλλοτε φοβούνται μήπως απογοητεύσουν τους γονείς τους, τους καθηγητές τους ή ακόμη και τον ίδιο τους τον εαυτό, με τραγικά αποτελέσματα πολλές φορές.  Μέσα σε αυτή την πίεση, η εορτή του Αγίου Πνεύματος έρχεται ως δροσερή πνοή παρηγοριάς.

Το Άγιο Πνεύμα δεν καταργεί τον κόπο. Δεν αντικαθιστά τη μελέτη, την προσπάθεια, την υπευθυνότητα. Δεν είναι μια εύκολη λύση για να αποφύγουμε τον αγώνα. Αντίθετα, δίνει δύναμη στον αγώνα. Φωτίζει τον νου, ειρηνεύει την καρδιά, στερεώνει την ελπίδα. Μας θυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο οι επιδόσεις του. Δεν είναι μόνο οι βαθμοί του. Δεν είναι μόνο οι επιτυχίες ή οι αποτυχίες του. Κάθε παιδί έχει ανεκτίμητη αξία, γιατί είναι εικόνα Θεού.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό να το θυμόμαστε όλοι. Ένα παιδί που αγχώνεται χρειάζεται ενθάρρυνση, όχι επιπλέον φόβο. Ένα παιδί που δυσκολεύεται χρειάζεται στήριξη, όχι απόρριψη. Ένα παιδί που αποτυγχάνει σε μια εξέταση δεν είναι αποτυχημένο παιδί. Είναι ένας άνθρωπος που δοκιμάζεται, που μαθαίνει, που μεγαλώνει. Και πολλές φορές, μέσα από τις δυσκολίες, καλλιεργούνται αρετές πολύ πιο βαθιές από μια πρόσκαιρη επιτυχία: η υπομονή, η επιμονή, η αυτογνωσία, η ταπείνωση, η εμπιστοσύνη.

Το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται στην προσευχή της Εκκλησίας «Παράκλητος», δηλαδή Παρηγορητής. Αυτός που στέκεται κοντά μας. Αυτός που δεν μας αφήνει μόνους. Σε μια εποχή όπου πολλά παιδιά αισθάνονται μοναξιά, πίεση, σύγχυση ή ανασφάλεια, το μήνυμα της εορτής είναι βαθιά επίκαιρο: ο Θεός δεν εγκαταλείπει τον άνθρωπο. Δεν αγαπά μόνο τους δυνατούς, τους άριστους, τους επιτυχημένους. Αγαπά κάθε παιδί, κάθε νέο άνθρωπο, κάθε ψυχή που παλεύει τίμια.

Έτσι η παιδεία, όταν φωτίζεται από το Άγιο Πνεύμα, γίνεται χώρος ελευθερίας και ευθύνης. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς μεταδότης ύλης, αλλά συνοδοιπόρος. Ο μαθητής δεν είναι αριθμός σε έναν κατάλογο, αλλά πρόσωπο μοναδικό. Το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος αξιολόγησης, αλλά κοινότητα μάθησης, σεβασμού και ελπίδας. Εκεί όπου υπάρχει αγάπη, κατανόηση, δικαιοσύνη και αλήθεια, εκεί ενεργεί αθόρυβα η χάρη του Θεού.

Βεβαίως, ο αγώνας της γνώσης απαιτεί κόπο. Οι μαθητές χρειάζεται να μελετούν, να οργανώνουν τον χρόνο τους, να προσπαθούν με συνέπεια. Όμως χρειάζεται και να θυμούνται ότι η επιτυχία δεν χτίζεται με πανικό, αλλά με ηρεμία, μέθοδο και πίστη. Οι εξετάσεις είναι ένας σταθμός, όχι ολόκληρη η ζωή. Είναι μια δοκιμασία, όχι η τελική κρίση της αξίας ενός ανθρώπου. Η ζωή έχει πολλούς δρόμους, και ο Θεός μπορεί να ανοίξει δρόμους ακόμη κι εκεί που εμείς βλέπουμε αδιέξοδα.

Η εορτή του Αγίου Πνεύματος μάς καλεί, λοιπόν, να δούμε την παιδεία όχι μόνο ως προετοιμασία για το επάγγελμα, αλλά ως προετοιμασία για τη ζωή. Να βοηθήσουμε τα παιδιά να γίνουν άνθρωποι με γνώση, αλλά και με καρδιά. Με λογική, αλλά και με ευαισθησία. Με φιλοδοξία, αλλά και με ανθρωπιά. Με στόχους, αλλά και με πίστη. Γιατί ο κόσμος δεν έχει ανάγκη μόνο από έξυπνους ανθρώπους· έχει ανάγκη από φωτισμένους ανθρώπους.

Ας ευχηθούμε, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα να φωτίζει τους μαθητές μας, ιδιαίτερα όσους βρίσκονται σε περίοδο εξετάσεων. Να τους χαρίζει καθαρό νου, ήρεμη καρδιά, δύναμη, υπομονή και ελπίδα. Να ευλογεί τους γονείς τους, ώστε να στέκονται κοντά τους με αγάπη και διάκριση. Να ενισχύει τους εκπαιδευτικούς, ώστε να υπηρετούμε το έργο μας με ευθύνη, δικαιοσύνη και στοργή.

Και πάνω απ’ όλα, ας θυμόμαστε ότι η αληθινή πρόοδος δεν είναι μόνο να περάσει κάποιος μια τάξη ή μια εξέταση. Είναι να προχωρήσει ως άνθρωπος. Να γίνει φωτεινός,  ώριμος, και αληθινός. Αυτό είναι το μεγάλο έργο της παιδείας. Και αυτό το έργο, όταν συναντά τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, γίνεται ευλογία για το σχολείο, για την οικογένεια, για την κοινωνία και για ολόκληρη τη ζωή μας.

……………………

Ο Αρχιμανδρίτης Δρ. Μιχαήλ Κανέλος είναι ιερατικός προϊστάμενος του Ι.Ν. Αγίου Τρύφωνος Τερψιθέας και Εκπαιδευτικός στο 3ο Γυμνάσιο Γλυφάδας.