Να την κρατήσουμε ζωντανή

Η ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥ ΜΙΛΩ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ…

Η γλώσσα μας μοιάζει σήμερα σαν να έχει υποστεί ένα ιδιότυπο bullying. Όχι με φωνές και απειλές, αλλά με συνεχή υποτίμηση, απλοποίηση και αντικατάσταση. Από τον πλούτο χιλιάδων λέξεων, οι νεότερες γενιές συχνά κινούνται μέσα σε ένα περιορισμένο λεξιλόγιο, εμπλουτισμένο με φατσούλες, συντομογραφίες και hashtag. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς τεχνολογικό· είναι βαθιά πολιτισμικό και αγγίζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, εκφραζόμαστε και θυμόμαστε.

Κι όμως, αιώνες κατακτητών δεν κατάφεραν να την εξαφανίσουν. Αντίθετα, η ελληνική γλώσσα στάθηκε καταφύγιο και δεσμός· μας ένωσε και μας δυνάμωσε. Επιβίωσε μέσα από τη ζωντανή φωνή του λαού, στα ακριτικά και τα δημοτικά τραγούδια, στις μαντινάδες, στα παραμύθια και στα μοιρολόγια. Εκεί όπου δεν υπήρχαν σχολεία ή βιβλία, υπήρχε η μνήμη και η αφήγηση. Η λέξη έγινε τραγούδι, παρηγοριά και αντίσταση. Δεν διασώθηκε απλώς• ρίζωσε βαθύτερα και εξελίχθηκε, γιατί εξέφραζε μια συλλογική ψυχή.

Σήμερα, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν η γλώσσα θα σωθεί, αλλά αν εμείς θα σταθούμε αντάξιοι της. Μπορούμε να βάλουμε το χεράκι μας όχι με μεγαλόστομες διακηρύξεις, αλλά με καθημερινές πράξεις. Να τη χρησιμοποιούμε συνειδητά, χωρίς φόβο για τις «μεγάλες» λέξεις και χωρίς την ανάγκη να απλοποιούμε τα πάντα. Να μιλάμε σωστά χωρίς έπαρση και να ακούμε με προσοχή, καλλιεργώντας τον προφορικό λόγο και την αφήγηση που κράτησαν τη γλώσσα ζωντανή στους δύσκολους καιρούς.

Παράλληλα, να δώσουμε χώρο στη γραφή και στο διάβασμα, όχι ως υποχρέωση αλλά ως απόλαυση. Ένα ποίημα, ένα διήγημα ή ένα δημοτικό τραγούδι που διαβάζεται μεγαλόφωνα μπορεί να αγγίξει βαθύτερα από δεκάδες κανόνες γραμματικής. Απέναντι στην τεχνολογία δεν χρειάζεται πόλεμος, αλλά μέτρο: τα emoji και τα hashtag μπορούν να συνυπάρχουν με τη γλώσσα, αρκεί να τη συνοδεύουν και όχι να την αντικαθιστούν. Η λέξη πρέπει να προηγείται, γιατί μόνο αυτή δίνει βάθος στη σκέψη και στο συναίσθημα.

Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει να χαθεί απότομα· κινδυνεύει να ατροφήσει αν πάψουμε να τη φροντίζουμε. Η ευθύνη είναι συλλογική. Με το παράδειγμά μας, με την καθημερινή χρήση, με την αγάπη και την ακρίβεια του λόγου, μπορούμε να την κρατήσουμε ζωντανή. Όχι σαν μουσειακό έκθεμα, αλλά σαν πράξη μνήμης, αντίστασης και δημιουργίας — όπως ακριβώς έκανε αιώνες τώρα.

ΤΖΩΡΤΖΙΝΑ  ΑΝΤΩΝΙΑΔΗ