Γλωσσική απορρύθμιση

ΠΟΥ ΚΡΥΒΟΝΤΑΙ ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ;

του Τάκη Θεοδωρόπουλου*

Φέτος συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από τον Μάιο του 1976 οπότε και καταργήθηκε από τη μέση εκπαίδευση η διδασκαλία της «καθαρεύουσας» και επιβλήθηκε η «δημοτική» ως επίσημη γλώσσα του ελληνικού κράτους. Η ατμόσφαιρα ήταν πρόσφορη και το μέτρο έγινε δεκτό με ενθουσιασμό σαν μια ακόμη κατάκτηση της νεαράς τότε δημοκρατίας στο ηττημένο ήδη φάντασμα της χούντας.

Έχουν θέση στο σύγχρονο σχολείο

 Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΚΑΙ Ο ΦΟΒΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ

της Μαρίζας Φουντοπούλου*

Τις τελευταίες ημέρες, ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα ζητήματα στη διεθνή γεωπολιτική σκηνή υπήρξε η αναφορά του Κινέζου προέδρου Xi Jinping στον Θουκυδίδη και στην περίφημη «παγίδα του Θουκυδίδη» κατά τη συνάντησή του με τον Donald Trump. Για μία ακόμη φορά το έργο του Αθηναίου ιστορικού δεν αντιμετωπίστηκε ως ένα μακρινό μνημείο του παρελθόντος ούτε ως ένα κείμενο συμβολικής πολιτιστικής αξίας, αλλά ως εργαλείο ερμηνείας των παγκόσμιων εξελίξεων και των σύγχρονων συσχετισμών ισχύος. Ο Θουκυδίδης επιστρατεύθηκε προκειμένου να εξηγηθεί η δυναμική ανάμεσα σε ανερχόμενες και κυρίαρχες δυνάμεις, να ερμηνευθούν οι φόβοι, οι ανταγωνισμοί και οι γεωπολιτικές μετατοπίσεις που διαμορφώνουν τον σύγχρονο κόσμο.

Πώς μια λέξη αποκτά πολλαπλές σημασίες

ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΛΕΞΗ «ΣΤΟΥΡΝΟΣ»;

Η ελληνική γλώσσα φημίζεται για τον πλούτο και τη ζωντάνια της, με λέξεις που κουβαλούν περισσότερες από μία σημασίες και συχνά αποκαλύπτουν πτυχές της καθημερινότητας και της κουλτούρας μας. Μία από αυτές είναι και η λέξη «στούρνος», που μπορεί να ακούγεται απλή, αλλά κρύβει ενδιαφέρουσες ερμηνείες.

Έωλα ή αίολα επιχειρήματα;

 ΤΑ ΓΛΩΣΣΙΚΑ ΛΑΘΗ ΠΟΥ ΕΠΙΜΕΝΟΥΜΕ ΝΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΥΜΕ

Μικρές παγίδες της ελληνικής γλώσσας που αλλάζουν (και συχνά αλλοιώνουν) το νόημα των λέξεων

Να την κρατήσουμε ζωντανή

Η ΓΛΩΣΣΑ ΠΟΥ ΜΙΛΩ ΕΙΝΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ…

Η γλώσσα μας μοιάζει σήμερα σαν να έχει υποστεί ένα ιδιότυπο bullying. Όχι με φωνές και απειλές, αλλά με συνεχή υποτίμηση, απλοποίηση και αντικατάσταση. Από τον πλούτο χιλιάδων λέξεων, οι νεότερες γενιές συχνά κινούνται μέσα σε ένα περιορισμένο λεξιλόγιο, εμπλουτισμένο με φατσούλες, συντομογραφίες και hashtag. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι απλώς τεχνολογικό· είναι βαθιά πολιτισμικό και αγγίζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε, εκφραζόμαστε και θυμόμαστε.

Μάνος Σιφονιός

 ΠΩΣ ΤΟ ΕΙΠΕΣ; ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΚΦΟΡΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Ενδιαφέρον βιβλίο που ασχολείται με την ορθή εκφορά της ελληνικής γλώσσας, τον σωστό τρόπο της προφορικής διατύπωσής της. Χρήσιμο, λειτουργικό βιβλίο που μέσα από λίγες σελίδες βελτιώνει και διορθώνει με χιούμορ όσους επιθυμούν να μιλούν εκφέροντας σωστά τους φθόγγους της γλώσσας μας.

Η ετυμολογία της λέξης «Σχολείο»

ΟΤΑΝ Η ΜΑΘΗΣΗ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΧΡΟΝΟ

της Ηλέκτρας Φ.

Πώς μια λέξη που σήμαινε «ανάπαυση» κατέληξε να δηλώνει την οργανωμένη εκπαίδευση; Ίσως η ετυμολογία της λέξης σχολείο να μας προσφέρει και ένα παιδαγωγικό μάθημα: ότι η μάθηση ανθίζει όταν υπάρχει χρόνος, περιέργεια και εσωτερικό κίνητρο. Ότι η αληθινή εκπαίδευση δεν είναι καταναγκασμός, αλλά ελεύθερη αναζήτηση της γνώσης.

Πόσο καλά θυμάσαι…

 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ;

του Γρηγόρη Κεντητού*

Η ελληνική γλώσσα είναι μια από τις αρχαιότερες και πιο πλούσιες γλώσσες του κόσμου. Με ρίζες που φτάνουν χιλιάδες χρόνια πίσω, έχει εξελιχθεί διατηρώντας όμως σταθερούς τους βασικούς της δομικούς κανόνες. Στην καρδιά αυτής της δομής βρίσκονται τα μέρη του λόγου, τα οποία καθορίζουν τη λειτουργία κάθε λέξης μέσα στην πρόταση.

Διαπίστωση

 ΜΑΘΗΤΙΚΟΣ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΣ

Του Βασίλη Πλατή

Δε φαίνεται να απέχει πολύ από την πραγματικότητα η διαπίστωση ότι από τις σχολικές αίθουσες των γυμνασίων και λυκείων της χώρας μας αναδύεται ένας ικανός αριθμός σχεδόν γλωσσικά αναλφάβητων μαθητών. Πρόκειται για μαθητές που δεν έχουν μάθει -ή καλύτερα δεν τους μαθαίνουμε οι φιλόλογοι- να μιλάνε αλλά κυρίως να γράφουν σωστά ελληνικά. Μαθητές που δεν έχουν κατακτήσει επαρκώς την ελληνική γλώσσα και αδυνατούν να αποτυπώσουν με ευκρίνεια και καθαρότητα τις σκέψεις τους. Μαθητές που τα κείμενά τους βρίθουν εκφραστικών και ορθογραφικών λαθών.

Λειτουργικός Αναλφαβητισμός;

 ΜΑΘΗΤΕΣ ΔΕΝ ΚΑΤΑΝΟΟΥΝ ΤΙ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ  

Η κατανόηση του γραπτού λόγου και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης αποτελούν βασικές δεξιότητες που διαμορφώνουν το μέλλον των μαθητών. Ωστόσο, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Αρχής Διασφάλισης της Ποιότητας στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (ΑΔΙΠΠΔΕ) για το 2024, ένας στους πέντε μαθητές αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στην κατανόηση και παραγωγή γραπτού λόγου, με τα προβλήματα αυτά να επεκτείνονται και στα Μαθηματικά. Οι δυσκολίες αυτές οδηγούν σε λειτουργικό αναλφαβητισμό, περιορίζοντας τις προοπτικές αυτών των μαθητών στην κοινωνία και την εργασία.

Επτά βήματα

 ΠΩΣ ΝΑ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ ΤΟ 80% ΟΣΩΝ ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ

Είτε είστε φοιτητής, επαγγελματίας ή δια βίου μαθητής, η βελτίωση της συγκράτησης των πληροφοριών που διαβάζετε, μπορεί να ωφελήσει σημαντικά την προσωπική και επαγγελματική σας ζωή. Δυστυχώς αυτό είναι όλο και πιο δύσκολο σε έναν κόσμο που μας προσκαλεί συνεχώς να πάρουμε την εύκολη λύση, δηλαδή να γκουγκλάρουμε και να βρούμε όλες τις απαντήσεις σε δευτερόλεπτα.

Στο Google Chrome

ΠΩΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΟΝ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ 

του Κυριάκου Οικονομίδη

Είδαμε σε προηγούμενο άρθρο το υπέρ-πολύτιμο add-on (πρόσθετο) του Mozilla Firefox με το οποίο προσθέτουμε ελληνικό ορθογραφικό έλεγχο στο browser μας. Τι γίνεται όμως με το Google Chrome, υπάρχει αντίστοιχο πρόσθετο;

Προίκα της γλώσσας μας

Η ποίηση πάντα συμβαίνει 

του Κώστα Γεωργουσόπουλου*

Στην Ελλάδα η ποίηση, πέρα από τη συνεχή άνθησή της στα πανηγύρια, τα μοιρολόγια, τα γαμήλια γεύματα, στον στρατώνα, στις φυλακές και στις εξορίες, στο εργατικό κίνημα και στις θρησκευτικές εορτές, κυκλοφορούσε από χέρι σε χέρι στις παρέες, στις συντεχνίες, στη λαϊκή εκπαίδευση.

Δείτε κάποια κόλπα

 Η ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ΘΕΛΕΙ ΤΡΟΠΟ ΚΑΙ ΟΧΙ ΚΟΠΟ 

Πολύ συχνά τα παιδιά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ορθογραφία των λέξεων, διότι αγνοούν κάποιους απλούς κανόνες. Ας δούμε μερικούς πρακτικούς κανόνες που βοηθούν στο να αποφύγουμε συχνά λάθη σε λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά:

Πρακτικοί και έξυπνοι τρόποι με παραδείγματα!

 ΠΩΣ ΝΑ ΜΑΘΩ ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ;

Της Εύης Διαμαντίδου*

Εύκολοι και πρακτικοί τρόποι και κανόνες για να βελτιώσεις την ορθογραφία σου!

1.    Αν η λέξη σου είναι σύνθετη ---->τεμάχισέ την (στρατηγική του τεμαχισμού).

Δηλαδή: χώρισε την στα συνθετικά της μέρη και σκέψου πώς ορθογραφείται μόνο του το καθένα.

Παράδειγμα: καταστίσει ----> λάθος / κατά + στήνω ΑΡΑ καταστήσει

Η διδασκαλία τους στη σχολική εκπαίδευση

Η αξία των Αρχαίων Ελληνικών 

του Ιωάννη Καζάζη* 

Η διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας στη Μέση Εκπαίδευση είναι εξαιρετικά χρήσιμη, επειδή:

(α) Προσφέρει βαθύτερη γνώση των ριζών και της παράδοσης του ευρωπαϊκού πολιτισμού, καθώς ο τελευταίος βασίστηκε στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό και εξακολουθεί να διατηρεί ενεργά πολλά στοιχεία του, π.χ.: 

Ξενίζει και επιβεβλημένη

 Αντιστρεψιμότητα και όχι απλογράφηση

του Γεωργίου Μπαμπινιώτη*

Σε προηγούμενο δημοσίευμα («Το Βήμα» 22 Ιουνίου 1997) αναφερθήκαμε στην ορθογραφία των ξένων λέξεων, που χρησιμοποιούμε στην Ελληνική, υποστηρίζοντας ότι η αρχή της απλογράφησης των λέξεων αυτών, έστω κι αν ξενίζει σε μερικές λέξεις που αλλιώς τις έχουμε συνηθίσει (π.χ. τρένο αντί τραίνο), είναι επιβεβλημένη. Προκειμένου λ.χ. για τη λέξη κοπιράιτ ή για τη λέξη καρό ή για τη λ. τερέν δεν είναι υποχρεωμένος ο ομιλητής της ελληνικής γλώσσας να γνωρίζει ή να πρέπει να διδαχθεί ότι το κοπιράιτ προέρχεται από το αγγλ. copyright και ότι γι’ αυτό θα πρέπει να γράφεται κοπυράιτ (με υ) ή ότι το καρό, ως προερχόμενο από το γαλλ. carreau (κι αυτό από το λατ. quadrum «τετράγωνο»), πρέπει να γράφεται καρρώ (δύο ρ και ω) και το τερέν από το γαλλ. terrain (από το λατ. terrenus «χωμάτινος») πρέπει να γράφεται τερραίν (δύο ρ και αι) κ.ο.κ. Κάτι τέτοιο όχι μόνο θα πολλαπλασίαζε τις ήδη υπάρχουσες δυσκολίες της ελληνικής ορθογραφίας, αλλά και θα απαιτούσε γνώσεις των ξένων γλωσσών για να γράψουμε σωστά την Ελληνική!

Αποτύπωση σκέψης

Τι ακριβώς είναι το γράψιμο;

Του Νίκου Τσούλια*

Έχω μανία με το γράψιμο. Μαζί με το διάβασμα θεωρώ ότι δεν είναι μόνο  άσκηση πνευματικής καλλιέργειας αλλά και μία ιεροτελεστία, μια επαφή με το θείο.

Και ως εκ τούτου, προσπαθώ να κατανοήσω τι ακριβώς γίνεται, όταν γράφουμε. Προβληματίζομαι ξανά και ξανά. Όταν μία, συνηθισμένη και καλά εδραιωμένη στην καθημερινότητά μας λειτουργία, πνευματική άσκηση δημιουργεί στερεότυπα και είναι περίκλειστη και μη αμφισβητήσιμη, μήπως τελικά χάνονται σημαντικές όψεις της, γιατί δεν θέτουμε ερωτήματα και απορίες και δεν ερευνούμε τη φύση της;

Γιατί;

 ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΠΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΛΕΞΕΙΣ;

 του Ανδρέα Τσαγκάρη

Έχουμε τόσο ωραία και πλούσια γλώσσα, που είναι απορίας άξιο γιατί συνήθως χρησιμοποιούμε ξένες λέξεις και εκφράσεις στο καθημερινό μας λεξιλόγιο.

Γιατί έχει επικρατήσει ιδεοληψία, πως αν μεταχειριστούμε την ξένη λέξη θα προκαλέσουμε καλύτερη εντύπωση και ο λόγος μας θα γίνει πιο πειστικός; Πρόκειται για σύμπλεγμα κατωτερότητας;

Κυρίαρχο το Α

Ποιο είναι το συχνότερο γράμμα στην ελληνική γλώσσα;

του Νίκου Σαραντάκου*

Όταν ήμουν στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου, είχα επινοήσει ένα παιχνίδι για να περνάω τις ώρες που βαριόμουν στο μάθημα. Έχοντας ανοιχτό μπροστά μου το βιβλίο του μαθήματος, μετρούσα ποια γράμματα είναι τα συχνότερα –αλλά δεν το έκανα έτσι απλά, δεν έχει γούστο: έπαιζα ματς ποδοσφαίρου ανάμεσα στα γράμματα· αν λογουχάρη σε μιαν αράδα του βιβλίου υπήρχαν 5 Α και 2 Π, το Α είχε νικήσει το Π με 5-2. Κι επειδή τα γράμματα του αλφαβήτου μας είναι 24, τα είχα χωρίσει σε τρεις εθνικές κατηγορίες, με οχτώ ομάδες την καθεμία, και τα έβαζα να παίζουν ματς το ένα εναντίον του άλλου, με βαθμολογία, πρωταθλητή, ομάδες που υποβιβάζονταν ή που προβιβάζονταν.